Kontrola skarbowa jest stresującą sytuacją nawet w firmach, które mają porządek w księgowości i wszystkie podatki oraz opłaty regulowały terminowo. W 2026 roku takie działania kontrolne ze strony fiskusa wyglądają trochę inaczej. Obecnie Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) nie musi pukać do Twoich drzwi, aby Cię sprawdzić.
Dzięki pełnej integracji systemów KSeF (Krajowy System e-Faktur) z nowymi strukturami JPK_CIT i JPK_PIT, proces kontroli w dużej mierze odbywa się zdalnie, na podstawie danych przesyłanych elektronicznie do systemów Ministerstwa Finansów. Co dokładnie widzi urzędnik w przesyłanych przez Ciebie plikach JPK?
Co fiskus widzi w Twoim JPK_KR_PD?
Obowiązek przesyłania ksiąg rachunkowych w formie elektronicznej (JPK_KR_PD) w 2026 roku objął już szerokie grono podatników. Urzędnik nie widzi już tylko sum zbiorczych, ale każdy pojedynczy zapis księgowy. Dzięki ustandaryzowanym znacznikom, system automatycznie identyfikuje różnice między wynikiem bilansowym a podatkowym.
Jeśli zaksięgujesz wydatek jako koszt uzyskania przychodu, a systemowa kategoryzacja zostanie zakwestionowana przez algorytm analityczny, urzędnik widzi to natychmiast jako tzw. „czerwoną flagę”. Nie musi pytać o fakturę – widzi numer konta, datę, kwotę i opis operacji gospodarczej. Widzi również, czy koszt reprezentacji nie został „ukryty” w kosztach ogólnych, analizując same opisy i konta przeciwstawne.
Środki trwałe pod kontrolą w JPK_ST
Od 2026 roku struktura JPK_ST (Ewidencja Środków Trwałych) jest przesyłana cyklicznie przez przedsiębiorców. Dlatego urzędnik łatwo może prześledzić pełną historię majątku firmowego, z uwzględnieniem:
- Daty przyjęcia środka do używania (i czy pokrywa się ona z datą zakupu z faktury w KSeF).
- Wybranej metody amortyzacji i ewentualnych zmian stawek.
- Momentu likwidacji lub zbycia sprzętu.
System KAS automatycznie weryfikuje, czy sprzedaż samochodu firmowego po wykupie z leasingu została prawidłowo opodatkowana, konfrontując dane z JPK_ST z przychodami podatnika. Jeśli usunął maszynę z ewidencji, a nie wykazał przychodu ze sprzedaży lub protokołu likwidacji – system generuje alert o potencjalnym zaniżeniu przychodu.
KSeF i JPK_V7: Koniec z „pustymi fakturami”
W 2026 roku KSeF jest aktywny. Urzędnik skarbowy nie musi prosić Cię o przesłanie skanu faktury, ponieważ ma ją w systemie od momentu jej wystawienia.
Kluczowym elementem, który widzi urzędnik, jest tzw. węzeł KSeF w nowym pliku JPK_V7. To unikalny numer identyfikujący każdą fakturę.
Systemy KAS w czasie rzeczywistym porównują dane z dwóch źródeł:
- to, co zadeklarowałeś w JPK (deklaracja VAT),
- z tym, co rzeczywiście przepłynęło przez KSeF.
Jakakolwiek rozbieżność – np. odliczenie VAT z faktury, która w KSeF nie istnieje lub ma inny status – jest widoczna natychmiast.
Urzędnik widzi nie tylko Twoją transakcję, ale całą ścieżkę towaru. Widzi także, od kogo kupiłeś towar i komu go sprzedałeś, tworząc w kilka sekund wykres powiązań handlowych, który kiedyś rysowano ręcznie przez tygodnie.
Cyfrowa, zautomatyzowana kontrola
System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej (STIR) pozwala urzędnikom na analizowanie przelewów bankowych i porównywanie ich z danymi z JPK. Szukają nietypowych transakcji, np. na wysokie kwoty, szybkie wypłaty gotówki, przelewy do tzw. rajów podatkowych.
Fiskus na tej podstawie może właściwie automatycznie wykrywać transakcje pomiędzy podmiotami, które mogą brać udział w karuzeli podatkowej.
Obecnie urzędnik skarbowy posługuje się nowoczesnymi narzędziami, które pozwalają na szybkie odnalezienie nieścisłości, o ile takie istnieją. Widzi:
- Treść ksiąg rachunkowych (zapisy na kontach).
- Źródło dokumentów (faktury w KSeF).
- Majątek firmy (ewidencja środków trwałych).
- Przepływy finansowe (STIR).
Taka „cyber-kontrola” jest szybsza i mniej uciążliwa dla uczciwych podatników, bo często odbywa się bez ich wiedzy. Jednak dla firm stosujących agresywną optymalizację oznacza to, że czas na reakcję drastycznie się skrócił. Zwłaszcza że organy podatkowe mają dziś dostęp do nowoczesnych narzędzi do śledzenia Twoich finansów. Przykładem jest system analityczny ARANEA, wykorzystujący elementy sztucznej inteligencji, zdolny do analizowania miliardów transakcji przez cały czas.